Województwo mazowieckie

Ząbki – miasto ogrodów
ikonka - drukuj drukuj
  • ikonka 1 czerwiec 2015-30 czerwiec 2017
ilustracja

Koncepcja miasta-grodu wywodzi się z dziewiętnastowiecznej Anglii. Pierwsze próby jej wdrożenia datują się na 1904 r. Jej twórcy zakładali możliwość połączenia zalet życia w mieście i na wsi. Miasto oferuje wyższe zarobki, więcej miejsc pracy i bogatszą ofertę towarzyską i kulturalną, niemniej koszty życia są tu wyższe, co często wiąże się z gorszymi warunkami bytowania. Wieś natomiast – ze świeżym powietrzem, łatwym dostępem do natury i niższymi kosztami życia – może zniechęcać brakiem potrzebnych rozrywek i niższymi dochodami. Twórcy koncepcji miasta-ogrodu starali się wyjść naprzeciw tym problemom i próbowali połączyć w jedno atuty życia w mieście i na wsi.

Idea dotarła do Ząbek wraz z hrabią Adamem Feliksem Ronikierem, absolwentem ryskiego wydziału architektury, który w 1905 roku odziedziczył ziemie ząbkowskie po swoim ojcu. Postanowił on stworzyć na Mazowszu miasto-ogród. Już w 1911 roku Warszawskie Koło Architektów rozpisało konkurs urbanistyczny. Do jury hrabia zaprosił znanych architektów, m.in.: Józefa Holewińskiego, Władysława Jabłońskiego, Franciszka Lilpopa i Gustawa Trzcińskiego. Pierwszą nagrodę przyznano Tadeuszowi Tołwińskiemu, drugą – Aleksandrowi Bojemskiemu i Jerzemu Siennickiemu, trzecią – Czesławowi Przybylskiemu. 

Zwycięzca zaprojektował „idealne” miasto.  Jego celem było stworzenie „wzorowej polskiej osady” o wysokich walorach funkcjonalnych i estetycznych, w której mieszkańcy żyją, ale pracują w pobliskim mieście – Warszawie. W projekcie położono nacisk zarówno na architekturę budynków (niska i luźna zabudowa), jak i na układ komunikacyjny oraz zieleń miejską, stanowiącą w założeniu dużą część miasta. Nowym Ząbkom nadano charakter willowy, stworzono miejsca użyteczności publicznej oraz zaplanowano centralny rozkład ulic i działek. Wykorzystano także naturalne położenie w pobliżu dużego kompleksu leśnego. Projekt uwzględniał także inny walor miasta, czyli dobre połączenie z Warszawą dzięki kolei warszawsko-petersburskiej. Ząbki miały stać się samowystarczalnym miasteczkiem z drogami, placami i placykami, budynkami, miejscami do spacerów i zabaw z dziećmi. Główne ulice łączące poszczególne części osady miały zbiegać ku centrum miasta, aby utworzyć tętniące życiem miejsce – ze sklepikami, usługami i urzędami. Ulicę handlową postanowiono poprowadzić od kościoła przez rynek aż do stacji kolejowej. Prostokątny rynek został ulokowany na południowy wschód od linii kolejowej. Od głównych ulic miały odchodzić mniejsze uliczki, kameralne, lekko zakrzywione, czasami biegnące łagodnym łukiem. Przy mniejszych uliczkach planowano usytuowanie domów mieszkalnych – zwróconych na wschód lub zachód, tak aby zapewnić mieszkańcom jak najwięcej słonecznego światła. Zaprojektowano część willową oraz bardziej ekonomiczną część z zabudową szeregową i bliźniakami. Projekt zakładał podzielenie 1,7 km2 na 1600 działek przeznaczonych pod zabudowę jednorodzinną, które zamierzano sprzedać przyszłym mieszkańcom.
Warto zauważyć, że dawne Ząbki zamieszkiwało wiele osobistości ze świata polityki i sztuki. Swoje wille mieli tam m.in. generałowie Władysław Sikorski i Kazimierz Sosnkowski i wiceprezydent Warszawy Mieczysław Jankowski. Budynki te ocalały do dziś. Hrabia Ronikier posiadał w Ząbkach pałacyk, który niestety został rozebrany w 1947 r.  Swój dom ulokował tu również sam projektant – architekt Tołwiński.

Niestety realizację projektu przerwał wybuch I wojny światowej, a problemy finansowe zmusiły wkrótce hrabiego Ronikiera do sprzedaży majątku. Dalsze koleje i następna wojna światowa zniweczyły całkowicie plany rozwoju pierwszego miasta-ogrodu w Polsce. 

Jedna z willi, powstała przy dzisiejszej alei Wyzwolenia 21/23, w zamierzeniu miała służyć rodzinie Ronikierów. Dziś niezamieszkała, popada w ruinę a koncepcja miasta-ogrodu przeszła do historii. Obecnie tylko fragment układu urbanistycznego Ząbek został objęty ochroną konserwatorską i pozostaje świadectwem dawnych architektonicznych planów. 

Aleksandra Dębska 18-6-2015
Komunikat

Brak komentarzy dla tego wpisu

Fotogaleria

Strona używa cookie

Zamknij

Original text